پیشگیری از اعتیاد

طبق برآورد برنامه کنترل مواد مخدر سازمان ملل متحد، مصرف سالانه مواد مخدر در جهان به اندازه ای است که تا ۱/۴ درصد از جمعیت جهان را می تواند گرفتار سازد.

هر نوع اعتیاد به مواد مخدر و یا اعتیادهای رفتاری موجب اختلال در سلامت جسمی، روانی و روحانی فرد می‌شود که این اختلالت، شرایط مناسبی را برای بروز انواع بیماری‌های مزمن وخطرناک دیگر فراهم می کند. سوء مصرف مواد علاوه بر آسیبی که به مصرف کننده می رساند، اشخاص دیگری را که با وی در تماسند در معرض آسیب قرار می دهد و با افزایش تعداد قربانیان، کل جامعه را تحت تاثیر قرار می دهد. از آنجا که اعتیاد در بیشتر اوقات در بهترین شرایط سنی و ارزشمندترین دوران زندگی و عموما به هنگام تشکیل خانواده به وجود می آید،‌ بیشترین تأثیر منفی را بر زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی می ‌گذارد. بنابراین بیماری اعتیاد هزینه‌ها و صدمات زیادی را به فرد و جامعه تحمیل می‌کند و تاثیر آن را می توان از دیدگاه های مختلف جسمی و روانی، خانوادگی و اجتماعی و سیاسی و اقتصادی مورد بررسی قرار داد.

پیشگیری از اعتیاد

از نظر بهداشتی پیشگیری عبارت از مداخله‌ای مثبت و اندیشمندانه برای مقابله با شرایط مضر است که در واقع باعث جلوگیری از بروز بیماری، کاهش پیامدهای شدیدتر بیماری و جلوگیری از بروز نقص عضو می شود. با این تعریف پیشگیری در سه سطح انجام می گیرد:

پیشگیری اولیه Primary Prevention: (مانند شستن دستها قبل از بروز بیماری) مهمترین سطح پیش گیری است و به معنی انجام مداخله قبل از ایجاد اختلال و ناتوانی است. برای حفظ سلامتی افراد سالم و جلوگیری از بروز بیماری اعتیاد اقداماتی انجام می گیرد تا علل و عوامل خطر کنترل گردد و افراد عادی را از تجربه مصرف مواد مخدر باز دارد و یا آن را به تاخیر اندازد. این اقدامات غالبا با آموزش اقشارآسیب پذیر آغاز می گردد به نحوی که رغبتی به استعمال مواد مخدر از خود نشان ندهند.

پیشگیری ثانویه Secondary Prevention: (مانند مراجعه بهنگام به مراکز درمانی) به معنی انجام اقدامات پیش گیرانه روی افرادی است که پس از مصرف اولیه، هنوز معتاد نشده اند، اما در معرض خطر ابتلاء به اعتیاد قرار دارند. باید این افراد هر چه سریعتر شناسایی و درمان شوند و با انجام اقدامات موثر و قاطع، چه در سطح فردی و چه اجتماعی، از تکرار مصرف و سقوط در دام اعتیاد جلوگیری شود.

پیشگیری ثالثیه Tertiary Prevention: نوعی توانبخشی و بازپروری است و با هدف کاستن ناتوانی ها و عوارض ناشی از بیماری صورت می گیرد. اقدام‌های مداخله‌ای در مراحل پیشرفته بیماری که در واقع شامل بکارگیری همه تدابیر موجود به منظور کاهش یا محدود کردن ناتوانی‌های حاصل از بیماری، به حداقل رساندن رنج و آسیب ناشی از بیماری و ارتقای قدرت تطابق بیمار صورت می گیرد و در واقع می‌تواند تا مرحله اعاده بهبودی نسبی پیش رود. مداخلات پیشگیری ثالثیه بر گروه هایی متمرکز است که به همراه مشکلات ناشی از مصرف مواد مخدر، مسائلی چون گریز از مدرسه یا خانه، بی خانمانی، خطر ابتلا به بیماری های مسری و ناعلاج و مسایلی چون جرم و جنایت را دارا می باشند. غالبا برنامه های کاهش آسیب در این سطح از پیش گیری قرار می گیرد.

در مجموع برخی از مهمترین برنامه های پیشگیری از اعتیاد عبارتند از: ارتقای آگاهی جامعه در مورد مواد مخدر، شناخت و مقابله با باورهای غلط و تغییر نگرش و تقویت رفتارهای محافظت کننده، افزایش مهارت های زندگی و ترویج سبک زندگی سالم، هدفمند بودن در زندگی و عمل به ارزشهـای الهی، فردی و اجتماعـی، ترویج فرهنگ سلامت، ایجاد تحرک و نشاط اجتماعی و تقویت فعالیت های جایگزین برای افراد در معرض خطر و تقویت و رشد مراکز علمی پژوهشی در زمنیه مواد مخدر و اعتیاد.

همچنین فعالیت های پیش گیری از اعتیاد با توجه به جامعه هدف، به چهار قسمت پیشگیری همگانی، انتخابی، موردی و زیست محیطی تقسیم می شوند.